H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

Ορατόριο

φόρμες barock
 
 


Ορατόριο

Είναι μια μεγάλης έκτασης μουσική σύνθεση που περιλαμβάνει μια ορχήστρα, χορωδία και σολίστ. Έχει αρκετές ομοιότητες με την όπερα ( διακριτοί χαρακτήρες, άριες) όμως η όπερα είναι μουσικό θέατρο, ενώ το ορατόριο είναι συναυλιακό έργο (αν και καμιά φορά τα ορατόρια παρουσιάζονται σαν όπερες και οι όπερες σαν ορατόρια). Γενικά στο ορατόριο δεν υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ των χαρακτήρων ούτε κοστούμια . Μια σημαντική διαφορά μεταξύ τους αποτελεί και το θέμα του κειμένου. Η όπερα ασχολείται περισσότερο με την ιστορία και τη μυθολογία περιλαμβάνοντας ειδύλλια, απάτες, δολοφονίες. Η πλοκή στο ορατόριο αφορά συνήθως σε θρησκευτικά θέματα, κατάλληλα για παράσταση στην εκκλησία. Οι προτεστάντες συνθέτες αντλούσαν τα θέματά τους από τη βίβλο ενώ οι καθολικοί από τους βίους των αγίων. Τα ορατόρια έγιναν εξαιρετικά δημοφιλή κατά το 17ο αιώνα στην Ιταλία. Αυτό συνέβη εν μέρει εξ αιτίας της επιτυχίας όπερας αλλά και της απαγόρευσης των θεαμάτων κατά τη διάρκεια της σαρακοστής από την εκκλησία (με αποτέλεσμα το κοινό να στρέφεται προς το ορατόριο).

Από το 1600 έως το 1700
Η ιστορία του Ορατόριου αρχίζει στα μέσα του 16ου αιώνα όταν ο Philippo Neri εγκαινίασε στη Ρώμη μια ειδική σειρά ,τα "oratoriani" . Αυτά περιελάμβαναν αναγνώσματα από τις γραφές, ένα κήρυγμα και το τραγούδι ενός laude. Ένας τύπος laude ήταν το dialogue -laude
. Αυτά ήταν γραμμένα σε 3 ή 4 μέρη και εκτελούνταν από διαφορετικές ομάδες τραγουδιστών οι οποίοι μπορεί να ντύνονταν σαν τους χαρακτήρες του έργου που αναπαριστούσαν. Από αυτές τις αναπαραστάσεις (presentations) που τις ονόμαζαν rappresentatione, storia, esempio, misterio εξελίχθηκε το ορατόριο και στηρίχθηκε από την αντιμεταρρύθμιση.
Στους πρόδρομους του ορατορίου περιλαμβάνονται τα λειτουργικά δράματα του ύστερου μεσαίωνα και τα μυστηριακού χαρακτήρα έργα (mystery plays) του 14ου και 15ου αιώνα. Αν και από τότε έχουν καταγραφεί μερικά έργα που έχουν τα χαρακτηριστικά ενός ορατορίου, ως πρώτο ορατόριο θεωρείται από μερικούς το έργο "Raptresentatione di Anima et di Corpo" του Emilio de Cavalieri σε λιμπρέτο του Agostino Manni . Από την άλλη μεριά αρκετοί θεωρούν το έργο του Claudio Monteverdi "Il Combattimento di Tancredi e Clorinda" ως το πρώτο κοσμικό ορατόριο. Και τα δύο έργα αμφισβητούνται ότι ανήκουν στο είδος του ορατορίου επειδή χρησιμοποιούν το δραματικό στοιχείο.
Μετά το 1650 παρατηρήθηκαν αλλαγές. Εμφανίστηκαν τάσεις προς "κοσμικοποίηση" του θρησκευτικού ορατορίου. Άρχισαν να ανεβαίνουν παραστάσεις εκτός εκκλησία
ς, σε αυλές και δημόσια θέατρα. Είτε όμως κοσμικό είτε θρησκευτικό το θέμα του ορατορίου ήταν "βαρυσήμαντο". Περιλάμβανε θέματα όπως η Δημιουργία, η ζωή του Χριστού, κάποιου κλασσικού ήρωα ή προφήτη. Εκείνη την περίοδο οι περισσότεροι συνθέτες ορατορίου ήταν και δημοφιλείς συνθέτες της όπερας. Αυτοί ξεκίνησαν να εκδίδουν τα λιμπρέτα των έργων τους , όπως έκαναν και με τα λιμπρέτα της όπερας. Σύντομα έδωσαν έμφαση στις άριες , ενώ μειώθηκε το μέρος της χορωδίας. Παράλληλα έκαναν την εμφάνισή τους γυναίκες τραγουδίστριες ενώ ο άνδρας αφηγητής αντικαταστάθηκε από το ρετσιτατίβο. Στα μέσα του 17ου αιώνα είχαν δημιουργηθεί 2 τύποι ορατορίου.
1. Oratorio Volgare (στα ιταλικά)
Τέτοια ορατόρια είχαν διάρκεια 30-60 λεπτά. Εκτελούνταν σε 2 μέρη τα οποία χωρίζονταν μεταξύ τους από ένα κήρυγμα. Η μουσική τους ήταν όμοια με αυτή των σύγχρονών τους έργων όπερας και καντάτας δωματίου.
2. Oratorio latino (στα λατινικά).
Τα περισσότερα ήταν
γραμμένα σε ένα μέρος. Ο πιο σημαντικός εκπρόσωπος του ορατορίου latino ήταν ο Giacomo Carissimi. Το έργο του " Jepthe" θεωρείται το πρώτο αριστούργημα του είδους.
Ο πρώτος γερμανός συνθέτης ορατορίου ήταν ο Heinrich Schütz
με τα έργα: Historia der Auferstehung ( 1623) και  "Χριστουγεννιάτικο ορατόριο" (1664), έργο με πολύ μεγάλη καλλιτεχνική αξία , που μπορεί να συγκριθεί με το Χριστουγεννιάτικο Ορατόριο του Μπαχ, γραμμένο έναν αιώνα αργότερα.

Το Ορατόριο από το ύστερο Μπαρόκ έως το 1800.
Ο Α. Scarlatti έγραψε πολλά ορατόρια από τα οποία τα 18 σώζονται με τη μουσική. Το ύφος τους είναι πολύ κοντά σε αυτό της όπερας του Scarlatti όμως δε γνώρισαν την ίδια επιτυχία. Ο J.S. Bach ήταν εκείνος που συνέχισε την παράδοση του Heinrich Schütz με το "Χριστουγεννιάτικο ορατόριο" ( άλλοι συνθέτες πριν από το Μπαχ, όπως ο Buxtehude, προτιμούσαν τη μικρότερη φόρμα της καντάτας από το ορατόριο).
Ο πιο γνωστός συνθέτης ορατορίου της Μεγάλης Βρετανίας κατά τη γεωργιανή περίοδο ήταν ο γεννημένος στη Γερμανία George Frideric Handel, με πιο γνωστό έργο του το "Μεσσία" . Ο Handel έγραψε επίσης ορατόρια βασισμένα στην ελληνική και ρωμαϊκή μυθολογία σε θέματα από τη βίβλο. Επίσης θεωρείται ότι έγραψε το πρώτο ορατόριο στην αγγλική γλώσσα. Πρόκειται για το έργο "Esther". Ορατόρια έγραψε κι ο J. Haydn.



 

                                     Carissimi: Jephte (1/3)

                             J.S. Bach - Christmas Oratorio BWV 248 - Part I
                                       conductor: Sir John Eliot Gardiner







                                        Handel: The  Messiah. Hallejujah           



                                    
         Carissimi: Jephte (2/3)       
 

                                    
         Carissimi: Jephte (3/3)



                                    J.S. Bach - Easter Oratorio, BWV 249





                                   Haydn Il ritorno di Tobia [Oratorio 1775]

19αι- σήμερα
Ορατόρια συνέχισαν να γράφονται στο 19ο αιώνα (Felix Mendelssohn, Georg Vierling. Ο τελευταίος είναι εκείνος που εκσυγχρόνισε τη φόρμα του κοσμικού ορατορίου.). Στον 20ο αιώνα με το είδος ασχολήθηκαν συνθέτες όπως ο Stravinsky, Arthur Honegger, Krysztof Pederecki, αλλά και pop συνθέτες όπως ο Paul Mc Cartney.

Πηγές:
Willi Apel: Harvard dictionary of music,second edition, eighth printing


                   
       Emilio de Cavalieri: Rappresentazione di anima et di corpo

                             Monteverdi: Il Combattimento di Tancredi e Clorinda

Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού