H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

γρηγοριανό μέλος

πρώιμος μεσαίωνας
 


Γρηγοριανό μέλος (Gregorian chant) Τέλη του 6ου αιώνα -10ος αιώνας.

Ο πάπας Γρηγόριος ο μέγας ήταν εκείνος που δυνάμωσε γενικότερα το θεσμό της εκκλησίας. Στην εποχή του η Ρωμαιοκαθολική εκκλησία απλωνόταν από τη Β. Ευρώπη έως τη Β. Αφρική . Η ανεξέλεγκτη εισαγωγή νέων ύμνων επηρεασμένων από τις τοπικές
μουσικές παραδόσεις δημιουργούσε την εικόνα διάσπασης των εκκλησιών που υπάγονταν στη δικαιοδοσία της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας. Έπρεπε λοιπόν να ενοποιηθούν .
Ο Γρηγόριος κωδικοποίησε τους ύμνους της Λειτουργίας σύμφωνα με το εορτολόγιο της Ρωμαϊκής Καθολικής εκκλησίας. Έτσι έκαναν την εμφάνισή τους τα αναθεωρημένα σακραμεντάρια (sacramentaries) και η δυτική λειτουργία αποκτά διακριτά χαρακτηριστικά που την ξεχωρίζουν από τις παραδόσεις της ανατολικής λειτουργίας. Δε γνωρίζουμε να έχει συνθέσει ό ίδιος κάτι από το ρεπερτόριο του γρηγοριανού μέλους.
Τα σακραμεντάρια είναι παλιά βιβλία που περιέχουν λόγους του πάπα κατά την τέλεση της λειτουργίας της θείας ευχαριστίας και άλλων λειτουργιών Τα sacrementaria Gregoriana είναι αυτά που αναδιαμόρφωσε ο Γρηγόριος .Επίσης ο πάπας Γρηγόριος τελειοποίησε την αλφαβητική σημειογραφία.
Το γρηγοριανό μέλος παραμένει έως σήμερα η παραδοσιακή μουσική της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας. Το σύνολο των έργων του φτάνει περίπου τις 3000. Έχει ψαλμωδικό χαρακτήρα. Μια μελωδία που αποτελείται από 2 φράσεις ψάλλεται μονοφωνικά, χωρίς τη συνοδεία οργάνου
Το πρότυπο βιβλίο της ονομάζεται Γραδουάλι (Gradual)ή Ειρμολόγιο ή Αποστολικό. Μερικά από τα κείμενα , όπως οι ψαλμοί και τα αναγνώσματα του Ευαγγελίου, αντλούνται κατ ευθείαν από τη βίβλο, ενώ άλλα( Kyrie, Te Deum) προέρχονται από άλλες πηγές.
Κατά το 13ο αιώνα, επειδή η μουσική μεταδιδόταν περισσότερο μέσα από την προφορική παράδοση, ο γρηγοριανός ρυθμός είχε ξεχαστεί και το μέλος μεταφραζόταν πια ως κείμενο με ομοιόμορφες αξίες μεγάλης διάρκειας. Ο όρος cantus planus σχετίζεται με αυτό.
Τη διάδοση του Γρηγοριανού μέλους είχαν αναλάβει οι Βενεδικτίνοι μοναχοί. Από το τέλος της εποχής του Γρηγοριανού μέλους θεωρείται ότι αρχίζει η περίοδος της μεσαιωνικής μουσικής η οποία διαρκεί έως το 1400 περίπου ( Αναγάννηση). Η σημειογραφία του ήταν νευματική.
Τρόποι που ψάλλονται οι Γρηγοριανοί ύμνοι
1) Αντιφωνία ( Antiphonia.) Δύο χορωδίες ψάλλουν εκ περιτροπής.
2) Υποψαλμωδία ή καθ' υπακοήν ( responsio) Το σόλο του ψάλτη ακολουθείται από τη χορωδία που ολοκληρώνει τη στροφή με μια επωδό (ρεφρέν).
3)Ταυτοφωνία


Το jubilus
jubilus είναι ένα μακρύ μέλισμα τοποθετημένο στην τελευταία συλλαβή της λέξης "αλληλούια" όπως ψάλλεται στο γρηγοριανό μέλος. Σε περιόδους νηστείας ( πχ Σαρακοστή) τα "αλληλούια" αναπληρώνονταν από τα "χωρία" ή "ακολουθίες" που ήταν μικρά σύνολα από ψαλμικούς στίχους. Εδώ βρίσκουμε τα ίχνη της εκφραστικής χρήσης του μείζονος και ελάσσονος τρόπου. Στις νηστείες χρησιμοποιούσαν το 2ο τρόπο και το Πάσχα ( μηνύματα Ελπίδας) τον 8ο τρόπο.

Σημείωση
η μουσική στο μεσαίωνα είναι τόσο στενά συνδεδεμένη με το λόγο, ώστε να μη μπορούμε να μιλήσουμε ακόμη για την έννοια της "φόρμας" όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.

 

                                     alleluia with jubilus and troped kyrie
                                  
ψάλλεται τη  12η Κυριακή μετά την πεντηκοστή

Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού