H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

Παλεστρινα

Αναγέννηση 16ος αι
 


16oς αιώνας: Η μουσική στην Ιταλία

Giovanni Pierluigi da Palestrina (1525-1594)

Είναι ο πιο γνωστός εκπρόσωπος της σχολής της Ρώμης του 16ου αιώνα. Η επίδρασή του στην εξέλιξη της εκκλησιαστικής μουσικής ήταν διαρκής και η μουσική του αντιμετωπίζεται συχνά σαν η αποθέωση της αναγεννησιακής πολυφωνίας.
Γεννήθηκε στην πόλη Παλεστρίνα, κοντά στη Ρώμη. Επισκέφτηκε τη Ρώμη για πρώτη φορά το 1537. Είναι καταγεγραμμένος εκεί ως χορωδός. Το μεγαλύτερο μέρος της καριέρας του το πέρασε εκεί. Επηρεάστηκε από το ύφος της βόρειας ευρωπαϊκής πολυφωνίας που κυριαρχούσε τότε στην Ιταλία και πιο συγκεκριμένα από το Guillame Dufay και Josquin des Pres.
Έγραψε εκατοντάδες συνθέσεις . Ανάμεσα σε αυτές, 105 λειτουργίες, 140 μαδριγάλια και πάνω από 300 μοτέτα. Οι λειτουργίες του δείχνουν και την εξέλιξη του ύφους του. Φαίνεται πως η λειτουργία του " Missa sine nomine" άρεσε πολύ στο J. S. Bach ο οποίος τη μελετούσε όταν έγραφε τη δική του λειτουργία σε Β ελάσσονα. Οι περισσότερες λειτουργίες του Παλεστρίνα εκδόθηκαν μεταξύ των ετών 1554-1601. Οι 7 τελευταίες εκδόθηκαν μετά το θάνατό του.
Ένα από τα πιο σημαντικά έργα του, η λειτουργία του πάπα Μάρκελου (missa Papae Marcelli), πίστευαν οι ιστορικοί ότι γράφτηκε με σκοπό να πείσει τη σύνοδο του Τρέντο ότι η αυστηρή απαγόρευση της πολυφωνικής εκκλησιαστικής μουσικής (και η στροφή προς πιο κατανοητά,
ομοφωνικά μουσικά κείμενα) δεν ήταν απαραίτητη. (βλ και: council of Trent, counter-reformation) Όμως οι πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η λειτουργία είχε γραφτεί πριν συγκληθούν οι καρδινάλιοι, ίσως και 10 χρόνια νωρίτερα. Για την ακρίβεια, τα ιστορικά δεδομένα δείχνουν ότι η σύνοδος του Τρέντο, επίσημα, δεν απαγόρευσε καμία εκκλησιαστική μουσική και δεν κατάφερε να πάρει κάποια απόφαση ή να ανακοινώσει κάτι σχετικό με το θέμα. Αν και τα κίνητρα του Παλεστρίνα δεν είναι γνωστά, φαίνεται πως ο ίδιος είχε κατανοήσει πλήρως την ανάγκη ενός κατανοητού μουσικού κειμένου και δεν το έκανε για να προσαρμοστεί στις αρχές κάποιου δόγματος της αντιμεταρρύθμισης, επειδή πολύ απλά, δεν υπήρχε κάτι τέτοιο. Το χαρακτηριστικό του ύφος έμεινε σταθερό από τη δεκαετία του 1560 έως το θάνατό του.

Ένα από τα χαρακτηριστικά του ύφους Παλεστρίνα είναι ότι τα διάφωνα διαστήματα ηχούν στα ασθενή μέρη του μέτρου. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα έναν πιο σύμφωνο (consonant) τύπο πολυφωνίας τον οποίο θεωρούμε ότι ορίζει τη μουσική της περιόδου αυτής .
Το ύφος Παλεστρίνα σήμερα είναι η βάση της εκπαίδευσης των σπουδαστών της μουσικής της αναγέννησης στα ωδεία και τα κολέγια χάρη στις προσπάθειες του συνθέτη και θεωρητικού του 18ου αιώνα, Johan Joseph Fux. Στο βιβλίο του "Gradus ad Parnassum" το 1725, κωδικοποίησε τις τεχνικές του Παλεστρίνα ώστε να χρησιμοποιηθούν ως παιδαγωγικό εργαλείο για τους σπουδαστές της σύνθεσης. Αργότερα ο Knud Jeppessen διόρθωσε κάποια στυλιστικά λάθη του Fux
Σύμφωνα με το Fux, o Palestrina θεμελίωσε τις παρακάτω κατευθυντήριες γραμμές :
- Η ροή της μουσικής είναι δυναμική, όχι στατική.
- Η μελωδία δεν πρέπει να περιέχει πολλά πηδήματα μεταξύ των φθόγγων.
- Όταν υπάρχει πήδημα , πρέπει αμέσως να γίνει και ένα βήμα πίσω, προς την αντίθετη κατεύθυνση.
-Οι διαφωνίες πρέπει να είναι περιορισμένες στους διαβατικούς φθόγγους και στα ασθενή μέρη του μέτρου.

Ύφος Παλεστρίνα: Σχολή της Ρώμης

Ο όρος "στυλ Παλεστρίνα" αναφέρεται στην εκκλησιαστική a capella μουσική του Giovanni Pierluigi da Palestrina . Το ύφος Παλεστρίνα στηριζόταν στις αρχές της μίμησης, αντίστιξης , στη μελωδική κίνηση στη δημιουργία συμφωνίας και διαφωνίας.
Στις αρχές του 17ου αιώνα το ύφος Παλεστρίνα ήταν ήδη γνωστό ως "παλιό ύφος" . Σε αυτό (το "παλιό ύφος" ) στηρίχτηκε η σχολή της Ρώμης.
Γενικά οι μουσικοί της σχολής αυτής, ιδιαιτέρα συντηρητικοί, απέρριψαν το ύφος και τις φόρμες της σύγχρονης προς εκείνους εποχής του Μπαρόκ (άρια , ρετσιτατίβο, ορατόριο, όπερα, καντάτα, τοκκάτα, κλπ) και αφιερώθηκαν στη σύνθεση αυστηρά λειτουργικής μουσικής (Λειτουργίες, μοτέτα, ρέκβιεμ, ψαλμούς κλπ) στηριγμένοι στις αρχές του φωνητικού ύφους της περιόδου Παλεστρίνα.
Η σχολή της Ρώμης ενσωμάτωσε και τα polychoral στοιχεία της Βενετικής σχολής. Μεταξύ των εκπροσώπων της Ρώμης, οι G. M. Ninino (1545-1607), F. Suriano (1597- μετά το 1621), F. Foggia (περίπου 1604-1688) κ.α.

Caecilian movement
Το ύφος Palestrina αναβίωσε και ακόμη πιο αργά, στο κίνημα για την αναμόρφωση (reform) της καθολικής μουσικής, το 19ο αιώνα το οποίο πήρε το όνομά του από την Αγία Καικιλία , προστάτιδα των μουσικών και της εκκλησιαστικής μουσικής ( Caecilian
movement). Σκοπός του κινήματος ήταν αποκατάσταση του ύφους Παλεστρίνα. Δηλαδή η αντικατάσταση της πομπώδους μουσικής που χρησιμοποιούσαν το 18ο αιώνα, γραμμένης για χορωδία και μουσικά όργανα, με κοσμικά χαρακτηριστικά , από την a cappella μουσική του ύφους Παλεστρίνα.
Σήμερα το ύφος Παλεστρίνα είναι σημαντικό για τη μελέτη της αντίστιξης. Σημαντική θέση στη βιβλιογραφία για την αντίστιξη κατέχει το βιβλίο " counterpoint" του K. Jeppesen.


                                              Palestrina - Sicut Cervus


Πηγ
ές
1.Willi Apel, Harvard dictionary of music, second edition, eighth printing
  Λήμματα:  school of Venice, Palestrina Style, School of Rome, Cecilian movement

2.   http://www.fondpalestrina.org/

Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού