H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

μέλος

πρώιμος μεσαίωνας
 



Μέλος
( chant)

Ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη λειτουργική μουσική της καθολικής εκκλησίας η οποία,κατά την περίοδο που εξετάζουμε, ήταν μονοφωνική και με ελεύθερο ρυθμό (Plain song ή αλλιώς cantus planus) . Γενικά όμως, λειτουργική μουσική υπάρχει σε όλες τις εκκλησίες του Χριστιανικού κόσμου οι οποίες χωρίζονται σε δύο περιοχές. α) ανατολική: αρμενικό και βυζαντινό μέλος ( ή καλύτερα βυζαντινή μουσική), κοπτικό, συριακό. β) τη δυτική : Gallican, Mozarabic, Old Roman, Ambrosian, Gregorιan.
H βυζαντινή μουσική δε συμπεριλαμβάνεται στο plainsong.

Η
μονοφωνική μουσική συνίσταται σε μια μελωδική γραμμή , χωρίς πρόσθετα μέρη ή συνοδεία, σε αντιδιαστολή με την πολυφωνική και την ομοφωνική. Είναι ο παλιότερος τύπος μουσικής , ο μόνος που υπήρχε στην αρχαία Ελλάδα και την πρώιμη εκκλησιαστική μουσική (Βυζαντινή μουσική, Γρηγοριανό μέλος), στους τροβαδούρους και τροβέρους κλπ. Γι αυτό και η περίοδος από την αρχαιότητα έως και τo 13o περίπου αιώνα μ Χ ονομάζεται περίοδος της μονοφωνίας στην ιστορία της μουσικής



          ο ύμνος του οξύρρυγχου ( P. Oxy. XV 1786) είναι  το αρχαιότερο
          χειρόγραφο χριστιανικού ύμνου.  Γράφτηκε περίπου στα τέλη του 3ου αι.

Βυζαντινό μέλος (βυζαντινή μουσική)
Η βυζαντινή μουσική περιέχει 3 είδη: ειρμολογικό, στιχηραρχικό, παπαδικό.
α) ειρμολογικό. Πρόκειται για το αρχαιότερο είδος και θεωρείται ότι περιέχει μέρος της μουσικής των Ελλήνων. Είναι πολύ σύντομο και περιλαμβάνει τα γοργά μέρη στα οποία αντιστοιχεί ένας φθόγγος ανά συλλαβή. Ο ρυθμός προσαρμόζεται στο κείμενο και δεν έχει κανονική διαίρεση. ( πρώτοι χριστιανικοί αιώνες)
β)στιχηραρχικό. Εδώ η μελωδία πλαταίνει σε σχέση με το ειρμολογικό κι η συλλαβή επεκτείνεται σε 2,3 ή περισσότερους φθόγγους. Με αυτό τον τρόπο δεν είναι τόσο σφιχτά δεμένη με το κείμενο κι έτσι επιτρέπεται η διαίρεση του ρυθμού ώστε να εμφανίζεται η προσωδία (δηλαδή οι ισχυροί και ασθενείς χρόνοι ανταποκρίνονται στον τονισμό του κειμένου).
γ) παπαδικό . Περιλαμβάνει τα αργά μέλη στα οποία μια συλλαβή μπορεί νε επεκταθεί σε ολόκληρη φράση Είναι το πιο διεξοδικό από όλα τα είδη και εμφανίστηκε στην εκκλησιαστική μουσική όταν επιμηκύνθηκαν οι ιερές ακολουθίες παύοντας πια να είναι απλές και σύντομες.

Σχετικά με τη γραφή της βυζαντινής μουσικής
Η σημειογραφία της αποτελούσε μνημονικό βοήθημα της προφορικής παράδοσης. Χρησιμοποιούσε εκφωνητικά σύμβολα για τα αναγνώσματα και νεύματα για τα μέλη.
Το ισοκράτημα της βυζαντινής μουσικής δημιουργεί τη λεγόμενη "ψευδοπολυφωνία"
κάνε κλικ για το Σύστημα/σημειογραφία της βυζαντινής μουσικής

Ο πάπας Γρηγόριος ο μέγας, λέγεται ότι, εισήγαγε το παπαδικό μέλος από την ανατολή στη δύση (6ος αιώνας)
κι ότι αυτό εξελίχθηκε στο Γρηγοριανό μέλος . Ως εκ τούτου το παπαδικό είδος της βυζαντινής μουσικής, για μερικούς, είναι ο πρόγονος της μουσικής της δυτικής εκκλησίας. (Άλλοι υποστηρίζουν ότι το γρηγοριανό μέλος αναπτύχθηκε στα μέσα του 8ου αιώνα κι ότι προέκυψε από τη σύνθεση του Ρωμαϊκού και του Φραγκικού μέλους. βλ πιο κάτω , παλιό ρωμαϊκό μέλος, κυρίαρχη θεωρία) . Μερικοί πάλι υποστηρίζουν ότι ο Αμβρόσιος είναι εκείνος που εισήγαγε στοιχεία της βυζαντινής μουσικής στη δυτική εκκλησία, τον 4ο αιώνα.

          Φως Ιλαρόν. Είναι ο αρχαιότερος χριστιανικός ύμνος που  βρίσκεται σε χρήση
          μέχρι σήμερα. Γράφτηκε προς το τέλος του 3ου ή τις αρχές του 4ου αιώνα.

Αμβροσιανό μέλος ( Ambrosian or MIlanese chant)
Δ' αιώνας. Η Ρώμη και το Μιλάνο ήταν οι μεγαλύτερες πόλεις ( το Μιλάνο ήταν πόλη αυτοκρατορικής διαμονής). Η παράδοση θέλει τον Άγιο Αμβρόσιο, επίσκοπο Μεδιολάνων (Μιλάνο) κατά την περίοδο 374-397, να εισαγάγει στη δύση την αντιφωνική εκφώνηση των ψαλμών και ύμνων. Η χορωδία, χωρισμένη σε 2 ημιχόρια έψαλλε τους στίχους εκ περιτροπής. Η χορωδία πλέον δε μονοπωλούσε την ψαλμωδία. Συχνά μπορούσε να αντικατασταθεί από το εκκλησίασμα. Ο Αμβρόσιος το ενθάρρυνε αυτό λέγοντας ότι οι ψαλμοί ταιριάζουν και στα 2 φύλα.
Ο Αμβρόσιος αντιτάχθηκε στην απαγόρευση της συνοδείας οργάνων κατά την εκφώνηση εκκλησιαστικών ύμνων. Λέγεται πάλι ότι ο ίδιος κι ο Αυγουστίνος συνέθεσαν εκ περιτροπής τον ύμνο Te Deum. Δε γνωρίζουμε να έχει συνθέσει κάτι από το ρεπερτόριο του Αμβροσιανού μέλους.
Οι αμβροσιανοί τρόποι πήραν αυτό το όνομα προς τιμήν του. Είναι οι 4 πρώτοι τρόποι του Γρηγοριανού μέλους, δηλαδή: Δώριος (ρε) , Φρύγιος (μι) , Λύδιος (φα), Μιξολύδιος( σολ).


Ο Alberto Turco, βαθύς γνώστης του γρηγοριανού μέλους, σε εισήγησή του ,τo 2007, επικαλούμενος νέες μελέτες αναφέρει ότι ήδη από τον 9ο αιώνα υπήρχε αλληλεπίδραση μεταξύ του Αμβροσιανού μέλους και του παλιού Ρωμαϊκού. Στην ίδια εισήγηση αναφέρει πως το Αμβροσιανό μέλος, αν και πιο κοντά στο γρηγοριανό, μερικές φορές έχει ομοιότητες με το παλιό Ρωμαϊκό.
Με τον καιρό η εκκλησιαστική μουσική έγινε πιο περίπλοκη, η εξέλιξη όμως ήταν αργή. Η φωνητική εκκλησιαστική μουσική κυριάρχησε παρά την επαναφορά των οργάνων.
Το 455 η Ρώμη πέφτει από τους Βανδάλους ( γερμανικές φυλές) και η διατήρηση της γνώσης και της τέχνης περνά εξ ολοκλήρου στα χέρια της εκκλησίας. Από τότε και για 4 αιώνες περίπου χάνουμε τα ίχνη των περιπλανώμενων μουσικών επειδή δεν έχουν σωθεί μαρτυρίες για την κοσμική μουσική της εποχής. Η εκκλησία καθίσταται διεθνές κέντρο εξουσίας.

                                   Inno di Sant'Ambrogio, Deus creator omnium



Παλιό Ρωμαϊκό μέλος (old Roman chant)

Έτσι αποκαλείται το υλικό από έναν μικρό αριθμό πηγών ( μερικά γραδουάλια και αντιφωνάρια) που χρονολογούνται μεταξύ του 1070 και 1250. Οι πηγές, αν και μεταγενέστερες, πιστεύεται ότι αντανακλούν μια παλιά ρωμαϊκή προφορική παράδοση, αρκετούς αιώνες προγενέστερη , ώσπου αντικαταστάθηκε από το Γρηγοριανό μέλος. Υπάρχουν πολλές θεωρίες για την προέλευση του παλιού Ρωμαϊκού και του γρηγοριανού μέλους. Μια από αυτές ισχυρίζεται ότι αυτό που αποκαλούμε σήμερα "Παλιό Ρωμαϊκό μέλος" αντανακλά τη μουσική που χρησιμοποιούσαν οι εκκλησίες στη Ρώμη σε αντιδιαστολή με αυτή του Βατικανού. Αυτό μπορεί να εξηγήσει τις ασυμφωνίες μεταξύ του Γρηγοριανού και του παλιού μέλους όπως εμφανίστηκαν ακόμη και στη διάρκεια του μεσαίωνα. Όμως αυτή δεν είναι η κυρίαρχη θεωρία.

Η κυρίαρχη θεωρία για την προέλευση και των δύο μελών υποστηρίζει πως έχουν έναν κοινό πρόγονο ο οποίος χρησιμοποιούταν περίπου τον 8ο αιώνα. Σύμφωνα με την ίδια θεωρία, οι Φράγκοι έφεραν το παλιό Ρωμαϊκό μέλος βόρεια, με σκοπό να παγιώσουν την εκκλησιαστική δύναμη και να ισχυροποιήσουν τους πολιτικούς τους δεσμούς με τη Ρωμαϊκή εκκλησία .Και από τη μίξη ρωμαϊκού και φραγκικού μέλους προέκυψε το γρηγοριανό.

                                    Old Roman chant - Dominus dixit ad me

πηγές
1)Willi Apel, Ηarvard dictionary of music second edition eighth printing
2)Christopher Headington, Η ιστορία της δυτικής μουσικής, μετάφραση Μάρκος Δραγούμης, εκδόσεις Gutemberg
3)Alberto Turco 8ο συνέδριο Associatione Internationale Studi di canto Gregoriano, Verona 25-02-2007
5) wikipedia the free encyclopedia, Jubilus, last modified on 1 November 2011, at 12:21
6)wikipedia the free encyclopedia, medieval music , last modified on 19 October 2012 at 13:43
7) Bικιπαίδεια, μεσαιωνική μουσική, τελευταία τροποποίηση 6 Αυγούστου 2012, 10:36

 
Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού