H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

μουσική: περίοδοι

αρχαία ελλάδα



Περίοδοι της αρχαίας ελληνικής μουσικής





Η ελληνική μουσική χωρίζεται σε 4 περιόδους.

α) Αρχαϊκή περίοδος
(8ος αι πΧ- περίπου μέσα 6ου αι. πΧ)
Στην εποχή του Ομήρου (8ος αι πΧ) η μουσική υπήρχε ήδη ως τέχνη και διέφερε από αυτήν της ανατολής. Δεν περιοριζόταν στη θρησκευτική λατρεία
(όπως συνέβαινε σε άλλους πολιτισμούς), αλλά υπήρχε σε κάθε κοινωνική δραστηριότητα και ασκούνταν από όλες τις κοινωνικές τάξεις. Μερικά όργανα: Λύρα, φόρμιγγα (φόρμιγξ), σύριγγα (αυλός του πάνα) . Αργότερα , οι λυρικοί ποιητές (περίπου 7ος-6ος αι, πΧ) έγραψαν τραγούδια ερωτικά, παιάνες, ελεγείες, επιθαλάμια ,ωδές . Η Λυρική ποίηση είναι ποίημα που τραγουδούσαν με συνοδεία λύρας. Εκπρόσωποι της λυρικής ποίησης ήταν οι: Σαπφώ, Αλκαίος, Τυρταίος, Σόλων, αργότερα ο Πίνδαρος (τέλος 6ου -αρχές 5ου αι πΧ. ) κ,α.
Κατά την αρχαϊκή περίοδο εμφανίστηκε το όργανο "πηκτίς" ( στην Ιωνική διάλεκτο) . Ίσως είναι η άρπα. Αναφέρεται από τον Αριστόξενο ότι η Σαπφώ, πρώτη, χρησιμοποίησε το μιξολύδιο τρόπο και ότι εφεύρε την πηκτίδα. Στο λεξικό " Σουίδα" αναφέρεται πως η ίδια εφηύρε και το πλήκτρο.



β) Κλασσική περίοδος (περίπου 550-404 πΧ)
Πάνω στο διθύραμβο  στηρίζεται ένα νέο είδος , το δράμα. Τα είδη του: Τραγωδία , κωμωδία, Σατυρικό δράμα. Οι άνθρωποι στην Αθήνα ασχολούνταν πολύ με τη μουσική. Μάθαιναν με το αυτί και έπαιζαν στο σπίτι τους , ή στα συμπόσια. Το κοινό του Αριστοφάνη μπορούσε να αναγνωρίσει τις μουσικές αναφορές του στην παλιά ( για την εποχή ) και τη σύγχρονή του μουσική . Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση στους "Βάτραχους" (405 πΧ) . Η υπόθεση αναφέρεται στο διαγωνισμό δράματος μεταξύ του Αισχύλου και Ευριπίδη, στον Άδη, με κριτή το Διόνυσο. Τις διαφορετικές ποιητικές δομές απέδιδαν διαφορετικά μουσικά ιδιώματα και κλιμακες (αρμονίαι), των οποίων τις διαφορές μπορούσε να αντιληφθεί το κοινό.
Οι μεγάλοι ποιητές: Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης, Αριστοφάνης

                                               Το θέατρο της Επιδαύρου

γ) Περίπου 404 πΧ-2ος αι πΧ .
Ήδη από τα μέσα περίπου του 5ου αι πΧ, παράλληλα με την ακμή των τεχνών (δράμα, εικαστικά), λάμβανε χώρα μια άλλη μουσική αντίληψη. Ξεκίνησε από τη σχολή των "διθυραμβιστών" και κυριάρχησε μετά την πτώση της Αθήνας, το 404 πΧ  
η οποία σήμανε τη λήξη του πελοποννησιακού πολέμου. Η διδασκαλία της μουσικής παρήκμασε , κυρίως μεταξύ των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων. Τώρα το κοινό , σε μια Ελλάδα τσακισμένη από τον αιματηρό πόλεμο, ενδιαφέρεται περισσότερο για τα χορικά τραγούδια και λιγότερο για το ηθικό περιεχόμενο της τραγωδίας. Ο Φιλόξενος και ο Τιμόθεος από τη Μίλητο (447- 357 πΧ) είναι δύο σημαντικοί εκπρόσωποι αυτής της περιόδου οι οποίοι απέρριψαν όλες τις, μέχρι τότε παραδόσεις και έσπασαν τη σχέση ποιητικής και μουσικής μορφής. Το έργο τους αναπαράγονταν για 2 αιώνες , όμως αγνοήθηκε από τους μεταγενέστερους συνθέτες. Τα 2 σωζόμενα αποσπάσματα των δελφικών ύμνων του 2ου αι πΧ ενδεχομένως να αποτελούν δείγμα της μουσικής της περιόδου εκείνης .
Κατά τον 3ο αι πΧ , σε θεάματα του ιπποδρόμου ακουγόταν μουσική από την ύδραυλι ("ύδραυλις"). Πρόκειται για πληκτροφόρο όργανο το οποίο θεωρείται ο πρόγονος του εκκλησιαστικού οργάνου και η κατασκευή του αποδίδεται στον Κτησίβιο τον Αλεξανδρέα. (ο ίδιος εφεύρε τις πυροσβεστικές αντλίες και τα υδραυλικά ρολόγια, ενώ έκανε πολλά πειράματα με τον πεπιεσμένο αέρα και τον ατμό). Μια ύδραυλις του 1ου αι πΧ έχει βρεθεί (όχι σε καλή κατάσταση) και εκτίθεται στο αρχαιολογικό μουσείο ,στο Δίον (Νομός Πιερίας)

δ) 2ος αι
πΧ και μετά
Η μουσική δεν ασκείται πια ως τέχνη, αλλά υπάρχει σαν επιπρόσθετο στοιχείο σε τελετές, θεατρικές γιορτές κλπ. Μόνο ο Μεσομήδης από την Κρήτη (2ος αι
μ Χ) λειτούργησε σα συνθέτης, στην αυλή του Αδριανού. Τον "ύμνον εις την Νέμεσιν" ,που σώζεται με τα μουσικά σημεία, καθώς και άλλους 2 που αποδίδονται σε εκείνον εξέδωσε πρώτος ο Vincenzo Galilei , πατέρας του αστρονόμου, το 1581 στη Φλωρεντία.



 

                                   απόσπασμα εκπομπής για την ύδραυλι

πηγές
1. Albin Lesky, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, μετάφραση Αγαπητού Τσοπανάκη, β' έκδοση, Θεσσαλονίκη 1990
2. Μ.L West, Αρχαία ελληνική μουσική, μετάφραση Στάθης Κομνηνός, εκδόσεις Παπαδήμα 1999
3. Willi Apel, Ηarvard dictionary of music, second edition, eighth printing 1974
4. http://classics.uc.edu/music/yale/index.html

Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού