H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

κοσμική μουσική

μεσαίωνας 13ος αι


Η κοσμική μουσική στο μεσαίωνα

Για την περίοδο έως  περίπου το 12ο αιώνα δεν έχουμε κάποιο αξιόλογο στοιχείο που να μας δίνει πληροφορίες για τη μουσική εκτός της εκκλησίας. Γνωρίζουμε όμως την αυστηρή διάκριση μεταξύ της εκκλησιαστικής (sacred) μουσικής και της κοσμικής (secular). Mάλιστα οι πρώτοι πατέρες της εκκλησίας απέρριπταν με καταδικαστικό τρόπο τα "έκφυλα τραγούδια" τα οποία εξέφραζαν και ανέγεραν "πάθη που ξεπηδούσαν από την χυδαιότητα".
Δε γνωρίζουμε αυτά τα τραγούδια πόσο διαφορετικά ήταν από τη μουσική της εκκλησίας την οποία ενέκριναν οι Πατέρες. Έχουμε όμως ενδείξεις ότι η διαφορά μεταξύ εκκλησιαστικής-κοσμικής μουσικής δεν είχε να κάνει με το ύφος, αλλά με τις περιστάσεις κάτω από τις οποίες τραγουδιόνταν και με τους ανθρώπους οι οποίοι τα τραγουδούσαν. Η διάκρισή τους ήταν κοινωνική.

Μενεστρέλοι.
Ποιητές, χορευτές, τραγουδιστές, στα λατινικά joculatores (αυτό που ονομάζουμε σήμερα ζογκλέρ. Οι joculatores είναι γνωστοί από τον 9ο αιώνα και θεωρούνται οι απόγονοι των Ρωμαίων ψυχαγωγών. Τραγουδούσαν, έπαιζαν μουσική, έκαναν ακροβατικά, χρησιμοποιούσαν ζώα στα νούμερά τους. Δεν είχαν απολύτως κανένα κύρος και οι διώξεις τους από την παπική εκκλησία ήταν ιδιαίτερα σκληρές  . Αργότερα, κατά το 14ο αιώνα, οι μενεστρέλοι οργανώθηκαν σε συντεχνίες, με πρωτόγνωρα στοιχεία οργάνωσης και οφέλη , για την εποχή( πχ δικά τους νοσοκομεία). Η θέση τους βελτιώθηκε σημαντικά και η τέχνη τους αποτέλεσε χαρακτηριστικό της κοινωνικής ζωής
Ο Headington στο βιβλίο του αναφέρει πως Ο Εδουάρδος ο Β' με διάταγμά του το 1315 απαγόρευσε την είσοδο των μενεστρέλων στα κάστρα και τα σπίτια χωρίς πρόσκληση, επειδή αυτοί είχαν αρχίσει να διεκδικούν δικαιώματα ( δώρα, τροφή από τους οικοδεσπότες).



Τραγούδι
Τραγούδι είναι μια μικρή σύνθεση για μία φωνή η οποία μπορεί να συνοδεύεται και είναι γραμμένο σε απλό ύφος. Στηρίζεται σε ένα ποιητικό κείμενο και η μουσική του είναι έτσι σχεδιασμένη ώστε να αναδεικνύει το κείμενο.
Το τραγούδι είναι η παλιότερη μουσική φόρμα και συναντάται σε όλες τις ιστορικές περιόδους και πολιτισμούς. Έχουμε όμως ελάχιστα σχετικά στοιχεία για την περίοδο που καλύπτει όλη την αρχαιότητα έως και το 12ο περίπου αιώνα. Η πιο αξιόλογη συλλογή λατινικών τραγουδιών έρχεται από το 12ο και τις αρχές του 13ου αιώνα. Πρόκειται για τα Goliard songs.
Τα Goliard songs (τραγούδια των Γολιάρδων) είναι ποιήματα γραμμένα στη λατινική γλώσσα από τους Γολιάρδους: σπουδαστές και νεαρά μέλη του κλήρου. Έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην πολιτιστική ζωή εκείνης της περιόδου. Η πιο αξιόλογη συλλογή από αυτά είναι τα Carmina Burana. Το όνομα το πήραν από το μοναστήρι των Βενεδικτίνων στο οποίο διατηρήθηκε το χειρόγραφο με τα συγκεκριμένα ποιήματα. Από αυτές τις μελωδίες είναι αναγνώσιμες, με τη βοήθεια άλλων πηγών, περίπου 40. Η νευματική γραφή των υπολοίπων δεν έχει αποκωδικοποιηθεί.
Γύρω στο 1100 παρατηρείται μεγάλη άνθιση του τραγουδιού, (με κείμενα γραμμένα στην καθομιλούμενη) . Την αρχή έκαναν οι γάλλοι τροβαδούροι και τροβέροι. Συνέχισαν οι γερμανοί minnesingers , meistersingers.

                                Carmina Burana: O varium fortune lubricum

Τροβαδούροι και Τροβέροι
Οι τροβαδούροι είναι μουσικοί και ποιητές των αιώνων 12ο- 13ο . Ορισμένοι από αυτούς ανήκαν στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Τους βρίσκουμε στη Γαλλία και πιο συγκεκριμένα στην Προβηγκία (Provence) . Χαρακτηριστικό θέμα της ποίησης και της μουσικής τους ήταν η ιπποτική αγάπη, εμπνευσμένη από τις σταυροφορίες. Ο ιππότης των σταυροφοριών σκεφτόταν την αγαπημένη του και για χάρη της δε θα φοβόταν να πέσει στα χέρια των άπιστων. Οι τροβαδούροι είναι οι πρώτοι στην ιστορία της δύσης που έγραψαν τα τραγούδια τους στην καθομιλούμενη (vernacular) γλώσσα. To προβηγκιανό όνομά τους ήταν trovator κι ενδεχομένως να προέρχεται από το tropator (= αυτός που γράφει σε τρόπους. Την ετυμολογία πήραμε από το λεξικό της μουσικής του Harvard). Ένας διάσημος τροβαδούρος ήταν ο Bernard de Ventaron. Το τραγούδι του " la dousa votz" γράφτηκε στο τέλος του 12ου αιώνα. Η μορφή του είναι στροφική, ( βλ. παρακάτω). Το τραγούδι συνοδεύεται από νυκτό, έγχορδο όργανο.
Τους τροβέρους τους συναντάμε κατά το 12ο και 13ο αιώνα, στη βόρεια Γαλλία. Τα τραγούδια των τροβαδούρων και τροβέρων είχαν τη σημειογραφία του γρηγοριανού μέλους.
Στην Ιταλία οι αντίστοιχοι ποιητές - μουσικοί ήταν φραγκισκανοί μοναχοί. Επίδραση των τροβαδούρων-τροβέρων υπήρξε και στην Ισπανία και Πορτογαλία. Στη Γερμανία όμως οδήγησαν στην ανάπτυξη μιας "ανεξάρτητης σχολής". Το τραγούδι των Minnensinger άνθισε κατά το 12ο έως το 14ο αιώνα, εμπνευσμένο από τους τροβαδούρους και τροβέρους. Όμως τα θέματά τους, συνήθως, δεν είχαν ειδυλλιακό χαρακτήρα ( με κάποιες εξαιρέσεις), αλλά ήταν τραγούδια-προσευχές στην Παναγία.
Στους τροβαδούρους-τροβέρους και Minensinger θα επανέλθουμε όταν θα μιλήσουμε για το virelai, rondo, ballade.
Το μεσαιωνικό τραγούδι οδήγησε στη μεταγενέστερη εμφάνιση σειράς από χορούς και στη σύγχρονη Σουίτα.
Ο  λόγος ήταν ακόμη τόσο στενά συνδεδεμένος με τη μουσική ώστε να μη γινόταν συνειδητό ότι η μουσική μπορεί να σταθεί και μόνη της. Παρόλ'αυτά θεμελιώνεται σιγά-σιγά αυτό που ονομάζουμε σήμερα "μουσική φόρμα".


                                    la dousa votz - bernart de ventadorn


Στροφική  φόρμα (strophic form)
είναι η πιο απλή από όλες τις μουσικές φόρμες. Αυτό που συμβαίνει ουσιαστικά είναι να επαναλαμβάνεται ένα απλό τυπικό τμήμα ( μια φράση ή μια περίοδος. Μπορεί να αναλυθεί ως : "AAA..." ). Στο στροφικό τραγούδι όλες οι στροφές τραγουδιούνται με την ίδια μελωδία.
Ο όρος έρχεται σε αντιδιαστολή με τον όρο "through-composed" ο οποίος αναφέρεται σε τραγούδια που έχουν διαφορετική μελωδία για κάθε στροφή ( χωρίς η μουσική να χωρίζεται σε τμήματα και χωρίς επαναλήψεις. πχ τα lieder του Schubert)

Πηγές
The Ancient Rhythm of Love

                                               Comtessa Beatriz de Dia

Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού