H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

γενικά

αρχαία ελλάδα



Αρχαία ελληνική μουσική


γ
ενικά




Σύμφωνα με τον
M.L. West, ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός  "ήταν διαποτισμένος από τη μουσική. Πιθανόν κανένας άλλος λαός δεν έχει αναφερθεί τόσο συχνά στη μουσική  και τις μουσικές δραστηριότητες μέσα από τη λογοτεχνία και την τέχνη του."
Οι γραπτές πηγές που φτάνουν ως εμάς (λογοτεχνία, μύθοι, πραγματείες, φιλοσοφικά κείμενα) αλλά και ο μεγάλος αριθμός  αρχαιολογικων ερημάτων (αγγείων, γλυπτών κλπ) ενισχύουν αυτή τη θέση. Οι έλληνες ήταν λαός μουσικός. Όμως αυτά που  γνωρίζουμε μας παρέχουν μια- μάλλον- έμμεση  και περιγραφική αντίληψη για τη μουσική  τους. Ελάχιστα γνωρίζουμε την ίδια τη μουσική,το πως
αυτή ηχούσε .

 

Από την αρχαία ελληνική μουσική (αναφερόμαστε σε  παραγωγή μουσικού έργου  που είχε διάρκεια  περίπου 1000 έτη) έχουν σωθεί μόλις λίγες δεκάδες αποσπάσματα, κατακερματισμένα και σκόρπια, με μεγάλη χρονική απόσταση μεταξύ τους. Από αυτά, ακόμη λιγότερα είναι σε κατάσταση τέτοια που να είναι δυνατή η μελέτη τους και η εξαγωγή συμπερασμάτων με κάποια ασφάλεια. Τέτοια έργα είναι  για παράδειγμα α)το απόσπασμα από το Α στάσιμο της τραγωδίας "Ορέστης" του Ευριπίδη , στίχοι 338-344 (Vienna Papyrus G 2315),  και β) ο επιτάφιος του Σείκιλου, η αρχαιότερη ολοκληρωμένη σύνθεση  που γνωρίζουμε έως τώρα.

Ο Αριστόξενος (4ος αιώνας πΧ) στα "Μουσικά " αναλύει κάποιες από τις βασικές αρχές της μουσικής, όπως τη γνώριζε. O Πυθαγόρας (570 περίπου 495πΧ) αν και χρησιμοποιεί συγκεκριμένους όρους και χαρακτηριστικά που απορρέουν από τη μουσική πρακτική της εποχής του, περισσότερο μοιάζει να έχει σαν στόχο, όχι τόσο  να μιλήσει για την ίδια τη μουσική , αλλά να περιγράψει το πως δομήθηκε το σύμπαν, από μαθηματική -φιλοσοφική άποψη. Η έννοια της "μουσικής των σφαιρών" (στα λατινικά :musica universalis) αφορά στην κατανομή και τις κινήσεις των ουράνιων σωμάτων, ως μουσικής μορφής. Οι αντιλήψεις του Πυθαγόρα είχαν επίδραση στη φιλοσοφική σκέψη  έως και το τέλος, περίπου, της αναγέννησης. Δε σώζονται τα κείμενά του.
Παρατηρήσεις σχετικές με τη μουσική της εποχής του
ς μας έχουν αφήσει επίσης ο Πλάτωνας (Φαίδων ή περί ψυχής, Πολιτεία) και ο Αριστοτέλης ( Περί ποιητικής, Των μετά τα φυσικά, πολιτικά-βιβλίο νιιι). Από την άλλη μεριά, οι παραστάσεις πάνω σε αγγεία απεικονίζουν σκηνές από τη μουσική στην κοινωνική ζωή: μαθήματα, συναυλίες, χοροί, γιορτές. Οι αγγειογραφίες παρέχουν σημαντικές πληροφορίες και για τα όργανα της εποχής.
Επειδή στην αρχαϊκή και κλασσική Ελλάδα ο ίδιος ο ποιητής ήταν και συνθέτης, ο όρος "μουσική" περιελάμβανε και τη μουσική και το κείμενο. Τα μέτρα της λυρικής και χορικής ποίησης δείχνουν τα ρυθμικά πρότυπα της μουσικής τα οποία ακολουθούσαν ακριβώς το λόγο.

Ορισμένα από τα μέτρα της αρχαίας ελληνικής ποίησης:
Δακτυλικό εξάμετρο: Δημιουργείται από δάκτυλους( -υυ).
Με αυτό τον τρόπο γράφτηκαν τα ομηρικά έπη
Ιαμβικό τρίμετρο. Δημιουργείται από ίαμβους (x-υ-
)
Τροχαϊκό τετράμετρο (-υ-x).
Το ιαμβικό τρίμετρο και τροχαϊκό τετράμετρο χρησιμοποιήθηκαν πολύ στα έργα του δράματος


                                         ο επιτάφιος του Σείκυλου

                                    "Ορέστης" του Ευριπίδη, α στάσιμο

Η επίδραση των Ελλήνων στην Ευρωπαϊκή μουσική.

Στα τέλη του 12ου- αρχές 13ου αιώνα, στη σχολή της Notre Dame, οι Leonin και Perotin χρησιμοποίησαν τα μέτρα της ελληνικής ποίησης στη σημειογραφία της  εκκλησιαστικής μουσικής της εποχής τους. Με αυτό τον τρόπο αντικαταστάθηκε ο δυσνόητος , ακόμη και άμετρος, ρυθμός  των λειτουργικών ασμάτων, από τους ρυθμικούς τρόπους.
Αρκετά αργότερα, προς το τέλος του 16ου αιώνα, οι προσπάθειες της καμεράτας της Φλωρεντίας να αναβιώσει η μουσική και το δράμα των αρχαίων ελλήνων συνέβαλαν στη δημιουργία ενός νέου είδους το οποίο κυριάρχησε στη μουσική ζωή της Ευρώπης έως τον 20ο αιώνα και την εμφάνιση του κινηματογράφου. Πρόκειται για την όπερα.

 

πηγές:
1
. Albin Lesky, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, μετάφραση Αγαπητού Τσοπανάκη, β' έκδοση, Θεσσαλονίκη 1990
2
. Μ.L West, Αρχαία ελληνική μουσική, μετάφραση Στάθης Κομνηνός, εκδόσεις Παπαδήμα 1999
3. Willi Apel, Ηarvard dictionary of music, second edition, eighth printing 1974
4. Suidae Lexicon, Immanuelis Bekkeri, Berolini 1854
5. Νικόλαος Ασπιώτης
, Αρχαίοι Έλληνες μουσικοί και σωζόμενα αποσπάσματα, εκδόσεις Δαυλός
6. Δ. Λυπουρλής, αρχαία ελληνική μετρική. μια πρώτη προσέγγιση, εκδόσεις επίκεντρο
7. http://classics.uc.edu/music/yale/index.html
8.
The Ancient Rhythm of Love

 
 
Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού