H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

Τονικότητα

παράρτημα
 

Λίγα λόγια για την τονικότητα

Με τον όρο "Τονικότητα" περιγράφεται ένας τύπος μουσικής. Ο όρος αφορά στην οργάνωση της μουσικής παραγωγής με βάση έναν πόλο  έλξης ( τονικό κέντρο) και χρησιμοποιείται στη μουσική της Ευρώπης όπως αυτή διαμορφώθηκε από το 17ο αιώνα έως τα τέλη του 19ου αιώνα. Επίσης, ο όρος "τονικότητα" χρησιμοποιείται και για σύγχρονα είδη όπως η Τζαζ.  Άλλοι τύποι μουσικής, εκτός της τονικής (και της τροπικής),  περιγράφονται με τους όρους: "χρωματική μουσική, σειραϊκή μουσική, δωδεκαφθογγισμός, πολυτονική μουσική " ( τεχνικές του 20ου αιώνα)
Ο  όρος "τονικότητα" χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά μέσα στο 19ο αιώνα  από τους Alexandre- Etienn Choron (1810) και Francois- Joseph Fetis (1840). Μάλιστα, ο François- Joseph Fétis ήταν o πρώτος που ασχολήθηκε συστηματικά με την ιστορία της αρμονίας πριν από το Hugo Riemann.

Κατά το 16ο αι, η μουσική κατευθύνθηκε και κατέληξε στη χρήση δύο μόνο μουσικών τρόπων, του Ιωνικού (μείζων) και του Αιολικού (ελάσσων). Αυτοί οι τρόποι αποτέλεσαν τις κλίμακες της τονικής μουσικής.
Το κεντρικό σημείο μιας κλίμακας, η βασική νότα, είναι το τονικό κέντρο. Για να είναι η πορεία  μιας μελωδίας κατανοητή και αποδεκτή από το κοινό, θα πρέπει αυτή να επανέρχεται σε τακτά χρονικά διαστήματα και να στέκεται (λίγο ή περισσότερο) σε αυτό το τονικό κέντρο. Έτσι, δημιουργούνται οι  μουσικές φράσεις και οι περίοδοι. Αυτή η επαναφορά στο τονικό κέντρο (μέσω της δεσπόζουσας) ονομάστηκε "τέλεια πτώση".
Ιστορικά, ο επικρατέστερος τρόπος να εξηγηθεί η βάση της τονικότητας είναι η φυσική σειρά των αρμονικών. Ήδη από την αρχαιότητα οι άνθρωποι είχαν παρατηρήσει ότι από τη διαίρεση μιας παλλόμενης χορδής προκύπτουν φθόγγοι που ηχούν καλά όταν συνδυάζονται μεταξύ τους.  Όσο πιο απλές ήταν οι αναλογίες της διαίρεσης, τόσο πιο σύμφωνοι οι φθόγγοι μεταξύ τους. Για παράδειγμα, μια χορδή που διαιρείται στα 2 και πάλλεται το 1 κομμάτι της, δίνει την οκτάβα ( 2:1). Αν διαιρεθεί στα 3 και πάλλονται τα 2/3, έχουμε την  πέμπτη ( 3:2).  Γνωρίζουμε ότι ο Πυθαγόρας ( πιθανόν και άνθρωποι πριν από αυτόν) διατύπωσε τις σχέσεις αυτές με τα μαθηματικά της εποχής του. Να σημειώσουμε εδώ  ότι οι αρχαίοι δεν αντιμετώπιζαν το διάστημα 3ης ως σύμφωνο εξ αιτίας της  πολύπλοκης  μαθηματικής σχέσης λόγος 64:81, με απλοποίηση= 4:5, ενώ οι Άραβες και  Πέρσες το είχαν αποδεχτεί.
Μόλις το  16ο αιώνα ο Ludovico Fogliani (Musica theorica, 1529), στηριζόμενος σε παλιότερες θεωρίες του Δίδυμου και του Πτολεμαίου,  εισηγήθηκε το διάστημα 3ης  ως σύμφωνο διάστημα στη δυτική μουσική . Λίγο αργότερα ο Zarlino, ( Instituzioni harmoniche, 1558)  διατύπωσε  για πρώτη φορά με μαθηματικό τρόπο  όχι μόνο τη σειρά των overtones - Undertones, αλλά και την ιδέα της σύμφωνης συγχορδίας, μείζονος και ελάσσονος. Μάλιστα, διατύπωσε τη θέση ότι, μαθηματικά,  η ελάσσονα συγχορδία είναι ακριβώς το  αντίθετο από τη μείζονα. Οι ιδέες του όμως χάθηκαν έως το 18ο αιώνα που ο Jan Phillipe Rameau θεωρείται ότι  ανακάλυψε, ακουστικά αυτή  τη  φορά, τη σειρά των αρμονικών .

Ιστορικά, ο 18ος αιώνας είναι η περίοδος που η μουσική αναγνωρίζεται ως μια από τις καλές τέχνες και διαχωρίζεται από τη φιλοσοφία.

                                    L. Bernstein on harmonic series

                                                    Harmonic series

 
 

                                                      Undertone series

Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού