H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

φόρμες παραλλαγής

φόρμες barock
 
 



Φόρμες παραλλαγής


Παραλλαγή (variation)
Είναι τεχνική όπου το υλικό επαναλαμβάνεται τροποποιημένο. Οι αλλαγές μπορεί να αφορούν στην αρμονία, τη μελωδία ,την αντίστιξη, το ρυθμό, την ενορχήστρωση , την τονικότητα ή κάποιο συνδυασμό από αυτά. Την παραλλαγή τη συναντάμε σαν τεχνική μιας φόρμας , αλλά και σαν φόρμα.

Φόρμες παραλλαγής

Περιλαμβάνουν το μπάσο οστινάτο ( ground bass or bas obstinate), την πασακάλια (passacaglia) , τη σακόν (chaconne) ,το θέμα και παραλλαγές (theme and viriations) και το χορικό πρελούδιο. Οι τρεις πρώτες βασίζονται σε ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στη γραμμή του μπάσου, πάνω στην αρμονική βάση του οποίου «χτίζονται» προοδευτικά οι παραλλαγές. Η κατασκευή του θέματος και παραλλαγών, γενικά, αρχίζει με ένα θέμα (μερικές φορές προηγείται μια εισαγωγή) το οποίο έχει συνήθως έκταση μεταξύ 8 και 32 μέτρων. Κάθε παραλλαγή που ακολουθεί , ειδικά στη μουσική του 18ου αιώνα και νωρίτερα, έχει την ίδια έκταση και δομή με το θέμα. Η φόρμα αυτή, εν μέρει, προέρχεται από την εφευρετικότητα των μουσικών . Οι αυλικοί χοροί ήταν μακροσκελείς, ενώ οι μελωδίες που τους συνόδευαν, μάλλον σύντομες. Επειδή η αυτούσια επανάληψή τους ήταν πληκτική, αναπόφευκτα οι μουσικοί οδηγούνταν στο να αυτοσχεδιάσουν παραλλαγές και καλλωπισμούς εκ του προχείρου, διατηρώντας όμως τη διάρκεια και τη μορφή της μελωδίας ώστε αυτή να συνάδει με τον αντίστοιχο χορό.
Οι φόρμες παραλλαγής μπορούν να υπάρξουν ως αυτόνομα κομμάτια (για ένα ή περισσότερα όργανα), ή να αποτελούν μέρος μεγαλύτερων συνθέσεων (π.χ. μιας Συμφωνίας). Η μουσική Jazz είναι δομημένη κυρίως πάνω στις αρχές του θέματος με παραλλαγές.
Αν και το πρώτο μεμονωμένο δείγμα παραλλαγής εμφανίζεται τον 14ο αιώνα, τα πρώτα καταγεγραμμένα στην ιστορία της Κλασικής Μουσικής έργα σε φόρμα θέματος με παραλλαγή χρονολογούνται από τις αρχές του 16ου αιώνα. Εξαιρετικά παραδείγματα από το πρώιμο Μπαρόκ αποτελούν οι "ciaccone" του C. Monteverdi και του Heinrich Schütz. Αργότερα, 2 διάσημα παραδείγματα (γραμμένα για τσέμπαλο ) αποτελούν τα έργα : "Harmonious Blacksmith" ( George Frideric Handel) και " Goldberg Variations" (J.S. Bach).
Κατά την κλασική περίοδο ο W.A.Mozart έγραψε ένα μεγάλο αριθμό παραλλαγών όπως το πρώτο μέρος της σονάτα για πιάνο K. 331, in A, και το φινάλε του κουιντέτου για κλαρινέτο ( κλαρινέτο και κουαρτέτο εγχόρδων). Ο Γιόζεφ Χάυντν εξειδικεύτηκε στη σύνθεση διπλών παραλλαγών, όπου δύο συγγενή θέματα (συνήθως μείζονα και ελάσσονα) παρουσιάζονται και παραλλάσσονται εναλλάξ. Εξέχοντα παραδείγματα αυτής της τεχνικής αποτελούν η Συμφωνία Νο. 103 ( αργό μέρος) και οι Παραλλαγές σε Φα ελάσσονα για πιάνο( XVII: 6).
Επίσης πολλές παραλλαγές έγραψε ο Μπετόβεν. Κάποιες είναι αυτοτελή έργα, όπως οι Diabelli Variations, Op. 120 , ενώ κάποιες άλλες αποτελούν μέρη μεγαλύτερων συνθέσεων,
όπως το φινάλε της 3η Συμφωνίας (Eroica). Άλλα παραδείγματα : το κουαρτέτο εγχόρδων Νο. 12, το αργό μέρος της Σονάτας Νο. 32, καθώς και το 3ο μέρος της Ενάτης Συμφωνίας. Άλλοι συνθέτες που ασχολήθηκαν με τις παραλλαγές (ενδεικτικά) : Schubert, Chopin, Brahms, Tchaikovsky, Rachmaninoff, Schoenberg, Stravinsky

                         J.S. Bach - Passacaglia and Fugue in C minor BWV 582

Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού