H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

συμπληρωματικά σε σχέση με το κούρδισμα

παράρτημα



Συμπληρωματικά σε σχέση με το κούρδισμα

 

Διαπασών ( Tuning fork)
Κατά το μεσαίωνα δεν υπήρχε ομοφωνία όσον αφορά το μουσικό ύψος της νότας Α (Α4). Τα μόνα όργανα της εποχής των οποίων το μουσικό ύψος ήταν απόλυτα καθορισμένο ήταν τα εκκλησιαστικά όργανα. Σύμφωνα με μελέτη για τα πρώτα εκκλησιαστικά όργανα την οποία επικαλείται ο Χ. Σπυρίδης (σελ 341) το πιο χαμηλό χόρδισμα είχε παρατηρηθεί στη Γαλλία ( Α4=380 Hz) και το πιο ψηλό στη Γερμανία ( περίπου 500 Hz). Η αριθμητική σχέση των 2 χορδισμάτων είναι 500: 380= 1,316. Αυτό σημαίνει ότι υπήρχε μεταξύ τους διαφορά μιας 4ης καθαρής ( λόγος 4:3 =1,33).
Αργότερα, στην Αγγλικανική εκκλησία το Α4 είχε τιμή περίπου 480 Hz. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα σήμερα η εκκλησιαστική μουσική (πχ του Orlando Gibbons , 16ος αιώνας) όταν μεταγράφεται για σύγχρονη χορωδία μεταφέρεται ( transport) ,γιατί διαφορετικά αρκετές νότες δε θα μπορούσαν να τραγουδηθούν.
Το διαπασών είναι μια μουσική συσκευή σε σχήμα πιρουνιού με δύο άξονες που σχηματίζουν U. Όταν αυτή χτυπήσει σε μια επιφάνεια ή αντικείμενο ταλαντώνεται και αντηχεί ένα συνεχές και συγκεκριμένο τονικό ύψος. Τα σύγχρονα διαπασών συνήθως δίνουν τον τόνο για το φθόγγο Α  440 Hz (ταλαντώσεις ανά δευτερόλεπτο), ο οποίος ισχύει διεθνώς.
Εφευρέθηκε το 1711 από το John Shore (μουσικός: έπαιζε τρομπέτα και λαούτο) και βελτιώθηκε περίπου το 1850. Ο John Shore, διάσημος στην εποχή του , έδωσε ένα από τα διαπασών του στο Handel. Το διαπασών αυτό υπάρχει μέχρι σήμερα. Δίνει το φθόγγο "ντο" στα 512 Hz ( ισοδυναμεί με το Α στα 422,5 Hz. Σε αυτή την τονικότητα προορίζονταν να ακουστούν τα έργα των :Handel, Mozart, Beethoven και των σύγχρονών τους).
To διεθνές πρότυπο μουσικό ύψος ( concert Α=440Ηz) ορίστηκε το 1939 από την ένωση διεθνών προτύπων ( International Standarts Association) .
Τα διαπασών που χρησιμοποιούνται σήμερα από τους ακουολόγους στην κλινική πρακτική ηχούν στη "φιλοσοφική" ή αλλιώς "επιστημονική" τονικότητα (pitch) ( C=512 Hz το οποίο είναι σε αντιστοιχία με το Α= 422,5Hz)


pitch pipe ( διαπασών σφυρίχτρα )
Χρησιμοποιείται από το 18ο αιώνα ( ίσως και από το 17ο) για να δώσει τον τόνο σε μια χορωδία ή να κουρδίσει έγχορδα όργανα. Τα πρώτα pitch pipes ήταν ξύλινα. Σήμερα χρησιμοποιούνται κυρίως από ερασιτέχνες μουσικούς.

Διακρότημα και beat
Διακρότημα ( False relation/non- harmonic relation/ cross-relation) είναι μια μορφή διαφωνίας που λάμβανε χώρα μερικές φορές στην πολυφωνική μουσική , κυρίως στη φωνητική μουσική της αναγέννησης. Ο όρος περιγράφει : α) Την κακή χρωματική σχέση δύο φθόγγων που ηχούν ταυτόχρονα ή πολύ κοντά ( χρονικά) μεταξύ 2 διαφορετικών φωνών. β) το τρίτονο ( 4η αυξημένη) μεταξύ 2 φθόγγων ή γειτονικών συγχορδιών, στη μουσική πριν από το 1600.
Ο όρος beat χρησιμοποιείται στη φυσική ακουστική για να περιγράψει τη μίξη 2 ήχων με μικρή διαφορά στη συχνότητά τους. Όταν η διαφορά τους είναι μικρότερη από 15 Hz, το ανθρώπινο αυτί αντιλαμβάνεται το beat σαν γρήγορη αυξομείωση της έντασης του ίδιου ήχου. Όταν η διαφορά είναι μεγαλύτερη , το ανθρώπινο αυτί ακούει τη συνήχηση 2 διαφορετικών ήχων που δημιουργούν διακρότημα.

Musica Ficta
Ο όρος χρησιμοποιείται στη θεωρία της Ευρωπαϊκής μουσικής για την περίοδο από τα τέλη του 12ου αιώνα έως και περίπου το 1600 για να περιγράψει τους φθόγγους που σημείωναν ή προσέθεταν οι εκτελεστές , πάνω στο μουσικό κείμενο. Το πότε και το πως ακριβώς χρησιμοποιούνταν η musica ficta είναι αντικείμενο έρευνας και διαμάχης μεταξύ των μουσικολόγων.

Πηγές
1. Claudio Di Veroli :Unequal temperaments, theory, history and practice

2. Tuning and Temperament A Historical Survey J. Murray Barbour
East Lansing Michigan State College Press 1951

3. Willi Apel :Harvard dictionary of music, second edition eighth printing

4.R C Bickerton FRCS G S Barr FRCS North Staffordshire Royal Infirmary, Stoke-on-Trent

5.Κλίμακες και Κουρδίσματα Κώστας Μόσχος.
Κύκλος Διαλέξεων Μουσικής Ακουστικής ΙΕΜΑ 9/ 2/ 2011

6. http://www.rollingball.com/TemperamentsFrames.htm

 
Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού