H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

Λίγη ιστορία και φυσική του κουρδίσματος

παράρτημα



Λίγα λόγια για την ιστορία και τη φυσική του κουρδίσματος

 

Οι Κινέζοι και οι αρχαίοι έλληνες πειραματίστηκαν πολύ με τις χορδές. Είχαν διαπιστώσει πως όσο πιο απλός είναι ο λόγος ίδιων χορδών διαφορετικού μήκους , τόσο πιο σύμφωνες είναι οι χορδές μεταξύ τους ( πχ: 2/1, 3/2. βλ πυθαγόρεια κλίμακα). Επειδή δε γνώριζαν την ύπαρξη των αρμονικών δε μπορούσαν να δώσουν μια επιστημονική εξήγηση σε αυτό το φαινόμενο κι έτσι κατέφυγαν σε μυστικιστικές εξηγήσεις. Αργότερα ο Κλαύδιος Πτολεμαίος(127-151μΧ) επινόησε ένα σύστημα κουρδίσματος κατά το οποίο όλα τα διαστήματα παράγονταν από τις 8ες, τις καθαρές (φυσικές) 5ες και ορισμένες καθαρές (φυσικές) μεγάλες 3ες. Αυτό το σύστημα ονομάστηκε από τους μεταγενέστερους just intonation.
Το κούρδισμα των χορδών με βάση τους πολύ απλούς λόγους επεκράτησε έως το μεσαίωνα. (Για τα φυσικά διαστήματα θυμίζουμε ότι:
ο λόγος 2/1 δίνει την οκτάβα και ο λόγος 3/2 την πέμπτη καθαρή. 4/3= τέταρτη καθαρή. 5/4 =τρίτη μεγάλη 6/5= τρίτη μικρή).

Μιλώντας με σημερινούς όρους , το πυθαγόρειο κούρδισμα και το just intonation στηρίζονται στα εξής:
Η συχνότητα ταλάντωσης μιας χορδής είναι αντιστρόφως ανάλογη με το μήκος της . Πχ: Αν μία χορδή μήκους ενός μέτρου δίνει έναν ήχο με συχνότητα 600 κύκλων ( ταλαντώσεων) το δευτερόλεπτο (600 Hz), η ίδια χορδή με το μισό μήκος (50 εκατοστά) μας δίνει έναν ήχο
με συχνότητα 600 Χ 2 = 1200 κύκλους το δευτερόλεπτο (1200 Hz). Η ίδια χορδή με μήκος 2/3 του μέτρου παράγει ήχο με συχνότητα 600 X 3/2 = 900 Hz, κλπ.

Ο παραπάνω κανόνας ισχύει κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις: 1)Ο ήχος παράγεται από χορδή 2) παράγεται από την ίδια χορδή ( ίδιο υλικό, πάχος , τέντωμα). Για να εξετάσουμε την κατασκευή μουσικών διαστημάτων ανεξάρτητα από το αν χρησιμοποιούμε χορδή ή σωλήνα, χρειαζόμαστε ένα πιο γενικό κανόνα ο οποίος χρησιμοποιεί τη συχνότητα (συχνότητα: ο αριθμός ταλαντώσεων ενός σώματος ανά δευτερόλεπτο).

Η βασική αρχή έχει ως εξής: Αν η συχνότητα ενός τόνου είναι n,τότε η συχνότητα της οκτάβας του είναι 2n, η συχνότητα της 5ης είναι ( 3/2)n, και της 3ης μεγάλης είναι ( 5/4)n. Από αυτούς τους τόνους προκύπτουν όλοι οι υπόλοιποι της διατονικής κλίμακας.

Κανένα μουσικό όργανο δεν παράγει " καθαρούς" ήχους. Στην πραγματικότητα κάθε μουσικός ήχος είναι η ταυτόχρονη παραγωγή πολλών σχετικών (μεταξύ τους), καθαρών ήχων: του θεμέλιου (fundamental) με συχνότητα f, και των αρμονικών ( overtones ή harmonics) με συχνότητες πολλαπλάσιες από αυτή του θεμέλιου, δηλαδή 2f, 3f, 4f κλπ. Οι αρμονικοί μέσα στο μουσικό ήχο διαφέρουν ως προς την ένταση (loudness): ορισμένοι μπορεί να έχουν πολύ χαμηλή ένταση ή , ακόμη και, να απουσιάζουν, ενώ μερικοί μπορεί να είναι πιο δυνατοί ακόμη και από το θεμέλιο. Η αναλογία του θεμέλιου ήχου και των αρμόνικων στη συνολική ένταση μας δίνει την αίσθηση της ποιότητας του ήχου ή αλλιώς της χροιάς (timbre). Η χροιά δε διαφοροποιείται και τόσο μεταξύ των διαφορετικών φθόγγων στα όργανα ίδιου τύπου, όμως διαφοροποιείται μεταξύ οργάνων διαφορετικού τύπου. Η χροιά είναι αυτή που μας επιτρέπει να ξεχωρίσουμε αν ένας φθόγγος παίζεται από βιολί ή ( ο ίδιος φθόγγος) από φλάουτο.

επιστήμες του ήχου
Η επιστήμη που ασχολείται με τη φυσική διάσταση του ήχου είναι η φυσική ακουστική "acoustics" . Ο ήχος ως φυσικό φαινόμενο απασχολεί τους ανθρώπου από τα αρχαία χρόνια. Στο πέμπτο βιβλίο του Βιτρούβιου, από τα δέκα του έργου του " περί αρχιτεκτονικής" ( De Architectura) αναφέρεται ότι οι αρχαίοι έλληνες κατασκεύαζαν βάζα με διαστάσεις και αναλογίες τέτοιες ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αντηχεία στο θέατρο. (Marcus Vitruvius Pollio: περίπου 80-70 πΧ έως 15 πΧ).
Οι μεταγενέστεροι κατασκευαστές ναών "εμφύτευαν" στα θολωτά μέρη του ναού στάμνες με το στόμό τους στραμμένο προς το χώρο του ναού. Με τα αντηχεία αυτά πειραματίστηκε πολύ αργότερα ο Helmholtz από τον οποίο πήραν το όνομά τους: αντηχεία Helmholtz.

To μαθηματικό υπόβαθρο της φυσικής ακουστικής τέθηκε το 17ο αιώνα . Τότε διατυπώθηκε η έννοια του λογάριθμου και του απειροστικού λογισμού ( calculus) .
Εκείνη την περίοδο επίσης το φως και ο ήχος παρουσιάστηκαν ως ημιτονοειδή σήματα (sine waves).
Η οικογένεια των επιστημών που ασχολείται με τη βιολογική διάσταση της ακοής ονομάζεται auditory science( πχ ψυχοακουστική ) . Οι πρώτες περιγραφές της ανατομίας του ανθρώπινου αυτιού χρονολογούνται από το 16ο αιώνα : Gabrielle Fallopio di Modena (1523-1562), Andrea Vesalius (1514-1564) και Bartolomeo Eustachio (1500 ή1514)

                                     20Hz to 20kHz (Human Audio Spectrum)

Πηγές
1. Claudio Di Veroli :Unequal temperaments, theory, history and practice

2. Tuning and Temperament A Historical Survey J. Murray Barbour
East Lansing Michigan State College Press 1951

3. Willi Apel :Harvard dictionary of music, second edition eighth printing

4.R C Bickerton FRCS G S Barr FRCS North Staffordshire Royal Infirmary, Stoke-on-Trent

5.Κλίμακες και Κουρδίσματα Κώστας Μόσχος.
Κύκλος Διαλέξεων Μουσικής Ακουστικής ΙΕΜΑ 9/ 2/ 2011

6. http://www.rollingball.com/TemperamentsFrames.htm

 
Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού