H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

συμφωνία

κλασσική περίοδος
 
 


Συμφωνία


Με την ευρεία έννοια του όρου η συμφωνία είναι μια σονάτα για ορχήστρα. Η "σύγχρονη" ιστορία της αρχίζει με την πρώτη συμφωνία του Χάυδν το 1759, αν και υπήρξαν παρόμοια έργα με τον ίδιο τίτλο κατά την περίοδο της μετάβασης στον κλασικισμό ( 1725-1760). Συμφωνίες γράφονται και σήμερα.

ιστορική αναδρομή του όρου.
Με σιγουριά μπορούμε να πούμε ότι λίγο πριν το μεσαίωνα η λέξη "συμφωνία" (symphonia= consonance) χρησιμοποιούνταν σε αντιδιαστολή με τη "διαφωνία" (diaphonia= dissonance). Κατά το μεσαίωνα και αργότερα η λέξη
- στη λατινική της εκδοχή- χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει διάφορα όργανα, ειδικά εκείνα που μπορούσαν να παράγουν ταυτόχρονα πάνω από έναν ήχους  (πχ: ένα τύμπανο με 2 επιφάνειες: two headed drum). Την περίοδο 1155-1377 η γαλλική εκδοχή της λέξης ( symphonie) ήταν το όνομα για το Vielle à roue. Κατά τον όψιμο μεσαίωνα στη Βρετανία ο όρος χρησιμοποιούνταν και με τις 2 έννοιες, όμως το 16ο αιώνα συνδέθηκε με το όργανο dulcimer. Στη Γερμανία από το 16ο έως το 18ο αιώνα χρησιμοποιούσαν τον όρο για τα βιργινάλια και τα σπινέτα.
Ο όρος "συμφωνία" με την έννοια του "ηχούν μαζί" εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 16ο και 17ο αιώνα στους τίτλους μερικών έργων του Giovanni Gabrieli (Sacrae symphoniae και symphoniae sacre, liber secundus: 1597, 1615) και του Adriano Banchieri (Eclesiastiche sinfonie, dette canzoni in aria francese, per sonare, et cantare, op. 16: 1607), Lodovico Grossi (da Viadana's Sinfonie musicali, op. 18: 1610) και Heinrich Schütz (Symphoniae sacrae, op. 6, and Symphoniarum sacrarum secunda pars, op. 10: 1629 και 1647 αντίστοιχα).
Κατά το μεγαλύτερο μέρος του 17ου αιώνα ο όρος χρησιμοποιήθηκε για να προσδιορίσει διαφορετικά είδη σύνθεσης όπως η όπερα, σονάτα και το κονσέρτο. Έως το 18ο αιώνα η opera sinfonia ή αλλιώς "Ιταλική εισαγωγή" είχε αποκτήσει συγκεκριμένη δομή: γρήγορο-αργό- γρήγορο "χορευτικό" (dance-like). Αυτή η φόρμα θεωρείται ο άμεσος πρόγονος της ορχηστρικής συμφωνίας. Άλλος σημαντικός πρόγονος της συμφωνίας είναι ένας τύπος του κονσέρτου μπαρόκ, το Ripieno concerto (για σύνολο, χωρίς σόλο όργανα: χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του τύπου είναι το Brandenburg Concerto No. 3 in G major, BWV 1048).


           σημαντικός πρόγονος της συμφωνίας είναι το Ripieno concerto (για σύνολο,
          χωρίς σόλο όργανα: χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του τύπου είναι το Brandenburg
           
Concerto No. 3 in G major, BWV 1048).

18ος αιώνας.
Κατά την προκλασική περίοδο  (1730-1750 περίπου), η συμφωνία ανεξαρτητοποιείται
σαν είδος και αποκρυσταλλώνεται η τριμερής δομή της (γρήγορο-αργό-γρήγορο).
Από τους πρώτους συνθέτες συμφωνίας ξεχωρίζουν οι: G.B. Sammartini (1700-1775: δάσκαλος του Gluck. Θεωρείται ότι έγραψε τις πρώτες συμφωνίες), J. Stamitz( 1717-1788), J.C. Bach (1731782), K.P.E.Bach (1735-1782). H ορχήστρα Mannheim συνέβαλε τα μέγιστα στην καθιέρωση της δομής της ορχήστρας και τη δημοτικότητά της. Έτσι το πρώτο μέρος της πρώτης συμφωνίας του Haydn ξεκινά με ένα " Mannheim crescento".

                           Giovanni Battista Sammartini - Sinfonia in sol maggiore

Κλασικισμός
Οι Mozart και Haydn αντικατέστησαν την τριμερή φόρμα με την τετραμερή φόρμα προσθέτοντας ένα μέρος στη μέση του έργου. Η συμφωνία με 4 μέρη επεκράτησε στα τέλη του 18ου αιώνα και το μεγαλύτερο μέρος του 19ου αιώνα.
Σύμφωνα με το Willi Apel η κλασική συμφωνία συνήθως έχει 4 μέρη :
1. Allegro μερικές φορές με μια αργή εισαγωγή
2. adagio αργό μέρος
3.minuet-trio (μερικές φορές παραλείπονται
4. finale δεξιοτεχνικό μέρος
Το πρώτο και τελευταίο μέρος αρκετές φορές είναι γραμμένα σε "φόρμα σονάτα". Το τελευταίο μέρος, μερικές φορές, είναι ροντό ή μίξη ροντό και φόρμα σονάτας.
Επίσης οι Mozart και Haydn τελειοποίησαν κάποια από τα τεχνικά στοιχεία της συμφωνίας, όπως παρουσίαση της εισαγωγικής ιδέας και του τελικού υλικού με διακριτό τρόπο, την ανάπτυξη του μοτίβου, την αποκρυστάλλωση της αρμονίας, των transitions, της ενορχήστρωσης κλπ.
Οι συμφωνίες του Beethoven στέκονται στη μετάβαση από τον κλασικισμό στο ρομαντισμό. Η πρώτη του συμφωνία γράφτηκε
την περίοδο 1799-1800 .

                    Ludwig van Beethoven - Symphony No. 1 in C major, op. 21


πηγές
Willi Apel: Harvard dictionary of music, second edition, eighth printing



 
Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού