H μουσική μέσα στην ιστορία

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού

Ars antiqua

μεσαίωνας 13ος αι


Σχολή της Notre Dame. Ars Antiqua

Το πανεπιστήμιο, όπως το γνωρίζουμε σήμερα, θεωρούμε ότι ήταν μια καινοτομία του 12ου αιώνα. Διαμορφώθηκε αυξάνοντας τη δύναμη και το μέγεθος των σχολών των καθεδρικών ναών που προϋπήρχαν. Το πανεπιστήμιο των Παρισίων ήταν το πρώτο σημαντικό και το μεγαλύτερο πανεπιστήμιο της βόρειας Ευρώπης, με εξαίρεση αυτό της Μπολόνια που θεμελιώθηκε τον 11ο αιώνα. Οι υποδομές και το προσωπικό του οργανώθηκαν από τις 3 σχολές που υπήρχαν ήδη. Μια από αυτές ήταν η σχολή της Notre Dame.
Το
αυστηρότατο βασιλικο/παπικό, εκκλησιαστικό/εκπαιδευτικό κατεστημένο της Notre Dame ήταν το περιβάλλον στο οποίο άνθισε ένα άλλο, μουσικό περιβάλλον. Οι πειραματισμοί και οι καινοτομίες που έλαβαν χώρα μέσα σε αυτό ήταν πρωτοφανείς για τα δεδομένα της εποχής. Η  γνώση μας όμως γύρω από αυτό είναι έμμεση. Στοιχειοθετείται από μερικές ελλιπείς πηγές: 4 τεράστια μουσικά χειρόγραφα και μερικές θεωρητικές πραγματείες. Όπως υποστηρίζει ο Richard Taruskin, αυτό που αποκαλούμε σήμερα σχολή της Notre Dame είναι μια ιστοριογραφική ανασύσταση (historiographical fiction). Συμπληρώνοντας τα κομμάτια διαφαίνεται ο πρώτος θρίαμβος της σύγχρονης μουσικολογίας κι ένας από τους πιο εντυπωσιακούς ακόμη και σήμερα.
Οι μόνοι γνωστοί συνθέτες (ονομαστικά) είναι ο Λεονίνος (δεύτερο μισό του 12ου αιώνα) και ο Περοτίνος (περίπου 1160-1220).Το ρεπερτόριο της σχολής συνίσταται σε μια συλλογή από έργα , το Magnus liber, μερικές clausulae, conductus και πρώιμα μοτέτα.

                           Leonin - Messe du Jour de Noël (Ensemble Organum)


Ο όρος
" Ars Antiqua"  χρησιμοποιήθηκε από συγγραφείς του πρώιμου 14ου αιώνα, για να διαχωρίσουν την τέχνη του ύστερου 13ου αιώνα από την ars nova που αναφερόταν στην εποχή τους. Σήμερα οι 2 όροι χρησιμοποιούνται για να ορίσουμε τη μουσική του 13 και 14ου αιώνα, αντίστοιχα. Επομένως η Ars antiqua περιλαμβάνει τη σχολή της Notre Dame με τους 2 κύριους εκπροσώπους της, Λεονίνο και Περοτίνο και την αμέσως επόμενη περίοδο που χωρίζεται σε 2 φάσεις. Αυτή του Φράνκο( μέσα 13ου αι.) και του Πέτρου ( τέλος 13ου αιώνα).
ο Λεονίνος, πολύ ικανός συνθέτης του organum, έγραψε το magnus Liber το οποίο στην τελική του μορφή παρουσιάζει μια πλήρη συλλογή από διμερή όργανα (organa dupla) για όλο το λειτουργικό έτος.
Ο Περοτίνος, ικανός συνθέτης στο discantus , εμπλούτισε το ρεπερτόριο συνθέτοντας όργανα με 3 ή 4 μέρη( ή αλλιώς: φωνές). Aυτός και οι συνεργάτες του προσέθεσαν ένα μεγάλο αριθμό από μικρές συνθέσεις (clausulae) οι οποίες ήταν σχεδιασμένες για να υποκαταστήσουν αντίστοιχα τμήματα στα όργανα του Λεονίνου. Ήταν γραμμένες σε ύφος discantus.
Η πρακτική αυτή του discantus σηματοδότησε την αρχή της αντίστιξης στη δυτική μουσική Οι κλαούζουλες συνέχισαν και στην επόμενη περίοδο ώσπου μετασχηματίστηκαν σε μοτέτα.
To
μοτέτο αποτελεί την αρχή μιας ιδιότυπης τακτικής του μεσαίωνα. Κάθε φωνή τραγουδούσε διαφορετικό κείμενο. Mερικές φορές τα κείμενα μπορεί να είχαν μεγάλη ετερογένεια, άλλα να είναι κοσμικά και άλλα εκκλησιαστικά, μέσα στο ίδιο κομμάτι και μάλιστα σε 2 διαφορετικές γλώσσες. Άλλες μορφές μουσικής του 13ου αιώνα είναι το hocketus. Οι συλλαβές πετάγονταν από τη μια φωνή στην άλλη, συχνά με απότομο τρόπο. Κάθε φωνή τραγουδούσε μια συλλαβή .

Ή συμβολή της  Notre Dame
Στη σχολή της
Notre Dame κατά την περίοδο της Αrs Antiqua χρησιμοποιήθηκε η αντίθετη κίνηση των φωνών και η μίμιση  σημαίνοντας έτσι την έναρξη της περιόδου της πολυφωνίας στη μουσική.
Μεγάλη
συμβολή της σχολής της Notre Dame στη θεωρία της μουσικής είναι η εισαγωγή του ρυθμού στη μουσική σημειογραφία (ρυθμικός τρόπος)

                                               Perotin - Viderunt Omnes

conductus
O όρος αυτός χρησιμοποιείται για να αναφερθεί στα μονοφωνικά, λατινικά στροφικά τραγούδια του 12ου και 13ου αιώνα, το αντίστοιχο του ρεπερτορίου των τροβαδούρων της ίδιας περιόδου. Πιθανόν αρχικά να σήμαινε "εισαγωγή" και ήταν εκκλησιαστικό. Δε γνωρίζουμε πολλά για αυτό , σήμερα όμως χρησιμοποιούμε τον όρο αυτό αναφερόμενοι σε λατινικά ποιήματα με ποικίλο περιεχόμενο (θρησκευτικό, πολιτικό, σατυρικό κλπ) που βρίσκονται σε πηγές όπως το magnus liber .
Το conductus  έφτασε στην ακμή του στην περίοδο της σχολής της Notre Dame

 
 
Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού